حسن بيگلرى

172

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

حروف قلقلة را مضغوطة نيز خوانند چه ضغط به معناى فشردن است و در حال سكون ، فشردن در مخرج لازم مىباشد . بعضى گويند كه سه حرف « همزه - ت - ك » صفت قلقلة دارند كه با توجه بساير صفات حروف مزبور خلاف آن ظاهر مىشود از جمله : همزه صفت نبر دارد و دو حرف ديگر مهموسه‌اند و چون سه حرف نامبرده صفت شدت دارند به نظر ميرسد كه قلقلة هم دارند ولى فاقد آنند . 3 - سكون : در لغت ضد حركت است و بيست و سه حرف بقيهء حروف تهجى را ساكنة گويند زيرا محتاج به حركت و جنبش در مخرج نيستند و هنگام اداى آنها سكون و آرامشى در اصل مخرج ، حاصل شده به آسانى تلفظ ميشوند . 4 - تفشّي : مصدر باب تفعل و به معناى از هم پاشيدن و پهن شدن و پراكندگى و انتشار است و عرب تفخيم حرف را نيز در موقع نطق ، تفشّى گويد و حرف « شين » داراى اين صفت است چه هنگام اداى آن ، صوت از مخرج مربوط در دهان منتشر و تا مخرج « لام » و « طاء » ميرسد . 5 - انحراف : مصدر باب انفعال و به معناى قبول ميل كردن است و دو حرف « لام - راء » را منحرفة نامند زيرا هنگام تلفظ لام ، زبان از مخرج مربوط به طرف لثه و دندانها ميل مىكند و موقع اداى راء كه حرف مفخمه است زبان اندكى بجانب درون كام بالا منحرف مىشود و چون انحراف راء نسبت به لام ، اندك و ناچيز است لذا قراء بصره بر آنند كه اين صفت فقط در حرف لام مترتّب است . 6 - تكرير : مصدر باب تفعيل و به معناى دوباره گفتن است و حرف متّصف به اين صفت ، راء است كه آن را حرف مكرّر گويند چه هنگام اداى آن به نظر ميرسد كه دو بار گرفته مىشود ولى در واقع چنين نيست بلكه اندك لرزشى در مخرج حرف مزبور پديد ميآيد و بدون رعايت اين صفت اداى آن امكان ندارد بنا بر اين سبب تكرير ، اهتزاز و لرزش قسمتى از سطح سر زبان است و بايد دقت نمود كه تكرار نشود خصوصا موقعى كه مشدّد باشد و براى اين منظور بايستى هنگام تفخيم آن ،